Trong xu hướng phát triển mới, kinh tế số đang trở thành đặc trưng và là một trong những khâu đột phá quan trọng để phát triển nền kinh tế Việt Nam, góp phần làm giảm bớt khoảng cách tụt hậu của nền kinh tế Việt Nam so với các nền kinh tế trên thế giới.  Dự thảo các văn kiện Đại hội XIII của Đảng đã nhấn mạnh phát triển kinh tế số là một lựa chọn sáng suốt, đúng đắn, là phương hướng vận dụng vào thực tiễn phát triển kinh tế của Việt Nam trong giai đoạn số 2021-2030.  Việt Nam đã có những bước tiến vượt bậc trong phát triển nền kinh tế số.

Có nhiều quan điểm tiếp cận khác nhau khi đề cập đến kinh tế số, nhưng phần lớn các quốc gia và tổ chức quốc tế đều thống nhất kinh tế số là nền kinh tế dựa trên công nghệ số và nền tảng số, với các hoạt động kinh tế bằng công nghệ số và nền tảng số, đặc biệt là các giao dịch điện tử tiến hành trên Internet.  Kinh tế số mở ra những ích lợi nào? Vai trò của phát triển kinh tế số đối với nền kinh tế Việt Nam ra sao?

Tổng quan về kinh tế số

Kinh tế số được hiểu là hoạt động kinh tế sử dụng công nghệ số và dữ liệu số làm yếu tố đầu vào chính, sử dụng môi trường số làm không gian hoạt động chính, sử dụng công nghệ thông tin viễn thông để tăng năng suất lao động, đổi mới mô hình kinh doanh và tối ưu hóa cấu trúc nền kinh tế.  Kinh tế số bao gồm 3 cấu phần quan trọng:

  • Kinh tế số ICT.  Là lĩnh vực công nghiệp công nghệ thông tin và dịch vụ viễn thông.  Bao gồm các hoạt động như sản xuất sản phẩm điện tử và phần cứng, phát triển phần mềm và nội dung số, cung cấp dịch vụ công nghệ thông tin  và viễn thông.
  • Kinh tế số Internet.  Là các hoạt động kinh tế hoàn toàn dựa trên Internet như: dịch vụ số, kinh doanh số, kinh tế nền tảng, kinh tế dữ liệu, kinh tế thuật toán, kinh tế chia sẻ, kinh tế biểu diễn, và các hình thức kinh doanh dựa trên Internet khác.
  • Kinh tế số các ngành.  Là phân khúc kinh tế được tạo ra từ chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ số và nền tảng số trong các ngành truyền thống. Bao gồm các hoạt động như: quản trị điện tử, thương mại điện tử, tài chính số, ngân hàng số, nông nghiệp thông minh, sản xuất thông minh, du lịch thông minh.

Đặc điểm của kinh tế số là có thể được tập hợp trong 3 quá trình xử lý chính đan xen với nhau bao gồm: Xử lý vật liệu, xử lý năng lượng, xử lý thông tin.  Trong đó, có thể thấy việc xử lý thông tin đóng vai trò quan trọng nhất và cũng là lĩnh vực dễ số hóa nhất.  Tính kết nối giữa các chủ thể và chu trình kinh tế nhờ vào các thành tựu của công nghệ thông tin và Internet giúp kết nối hóa các nguồn lực, lược bỏ nhiều khâu trung gian và tăng cơ hội tiếp cận chuỗi giá trị toàn cầu. Có thể dựa trên khả năng kết nối thông qua các thiết bị di động và khả năng tiếp cận với cơ sở dữ liệu lớn, những tính năng xử lý thông tin sẽ được nhân lên bởi những đột phá công nghệ trên nhiều lĩnh vực.

Mục tiêu phát triển kinh tế số của Việt Nam bao gồm tất cả các lĩnh vực như công nghiệp, nông nghiệp, dịch vụ, sản xuất, phân phối, vận chuyển hàng hóa, vận tải, hậu cần, tài chính, ngân hàng… Về cơ bản, đây là những mô hình tổ chức và cách thức hoạt động trong kinh doanh dựa trên ứng dụng công nghệ hiện đại, tạo lập môi trường kinh doanh thuận lợi cho các doanh nghiệp.

Theo Quyết định số: 411/QĐ-TTg 2022, mục tiêu phát triển kinh tế số của Việt Nam đến năm 2030 là tỷ trọng kinh tế số đạt 30% GDP, tỷ trọng kinh tế số trong từng ngành, lĩnh vực đạt tối thiểu 20%, tỷ trọng thương mại điện tử trong tổng mức bán lẻ đạt trên 20%, tỷ lệ doanh nghiệp sử dụng hợp đồng điện tử đạt trên 100%, tỷ lệ doanh nghiệp nhỏ và vừa sử dụng nền tảng số đạt trên 70%, tỷ lệ nhân lực lao động kinh tế số trong lực lượng lao động đạt trên 2%. Có thể nói đây là mục tiêu khá thử thách đòi hỏi Việt Nam nỗ lực đột phá trên nhiều mặt.

Kinh tế số là xu hướng tất yếu, được Đảng và Nhà nước ưu tiên thể hiện rõ thông qua các chính sách, các nghị định:  Nghị quyết số 52-NQ/TW ngày 27/9/2019 của Bộ Chính trị đã xác định, phát triển kinh tế số là trụ cột, là nhiệm vụ trọng tâm chiến lược trong tiến trình phát triển chuyển đổi số quốc gia những năm tiếp theo và đề ra mục tiêu vào năm 2025, kinh tế số Việt Nam chiếm 20% GDP, đến năm 2030 chiếm 30% GDP.  Quyết định số 749/QĐ-TTg Ngày 3/6/2020 của Thủ tướng Chính phủ đã ký ban hành phê duyệt Chương trình Chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030, xác định tầm nhìn đến năm 2030, Việt Nam trở thành quốc gia số ổn định và thịnh vượng, tiên phong thử nghiệm các công nghệ và mô hình mới, đổi mới căn bản, toàn diện hoạt động quản lý, điều hành của Chính phủ, hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, phương thức sống, làm việc của người dân, phát triển môi trường số an toàn, nhân văn, rộng khắp.

Vai trò của kinh tế số

Việt Nam được đánh giá là một trong những quốc gia có tốc độ phát triển kinh tế số ở mức khá  trong khu vực ASEAN với hạ tầng viễn thông  công nghệ thông tin khá tốt, phủ sóng rộng, mật độ người dùng cao. Vai trò của kinh tế số thể hiện:

Xu hướng phát triển tất yếu. Với kinh tế số, lần đầu tiên trong lịch sử, Việt Nam đang đồng hành cùng thế giới trong cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư – cách mạng chuyển đổi số – và đây cũng là cơ hội lớn để Việt Nam tiếp cận với trình độ phát triển của khu vực và thế giới. Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng, Nghị quyết 52-NQ-TW ngày 27/9/2019 của Bộ Chính trị, Chương trình chuyển đổi số quốc gia theo Quyết định 749/QĐ-TTg ngày 03/6/2020 của Thủ tướng Chính phủ đều xác định chuyển đổi số, phát triển kinh tế số, xã hội số là trọng tâm chiến lược của Việt Nam trong giai đoạn tới.

Thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, thương mại điện tử. Trên thực tế có thể thấy, kinh tế số đã mang lại rất nhiều ưu thế cho các công ty, tập đoàn lớn trên toàn cầu. Cụ thể, các doanh nghiệp lớn trên toàn cầu đều ít nhiều có liên quan tới những nền tảng số, kinh tế số: Google, Apple, Amazon, Microsoft hay Alibaba…  Những ưu điểm nổi bật nhất trong những thế mạnh mà kinh tế số mang lại có thể kể tới: tăng trưởng thương mại điện tử, thúc đẩy người dùng sử dụng Internet và phát triển hệ thống hàng hóa và dịch vụ kinh tế số.

Động lực chính cho tăng trưởng toàn cầu. Kinh tế số không chỉ giúp tăng năng suất lao động, tăng trưởng kinh tế, mà còn là động lực cho tăng trưởng bền vững, tăng trưởng bao trùm, xuất phát từ việc sử dụng tri thức nhiều hơn là tài nguyên. Bên cạnh đó, chi phí tham gia kinh tế số thấp hơn nên đã tạo ra nhiều cơ hội kinh doanh cho tất cả các chủ thể, góp phần rút ngắn khoảng cách phát triển. Cùng với đó, quá trình chuyển giao công nghệ số diễn ra nhanh chóng, không giới hạn đã góp phần làm giảm khoảng cách giữa các khu vực, giữa nông thôn với thành thị. Công nghệ số, với cách tiếp cận mới trong hoạt động kinh tế, đã cho phép nền kinh tế giải quyết hiệu quả những vấn đề nan giải trong phát triển kinh tế tài nguyên như ô nhiễm môi trường, phân hoá giàu nghèo, cạn kiệt nguồn lực…

Ích lợi mở ra từ phát triển kinh tế số

Phát triển nền kinh tế số là mô hình kinh doanh mới, tạo ra cơ hội việc làm và tăng thêm thu nhập cho người dân.   Nền kinh tế số đưa tới một số lợi ích sau: 

Giảm đáng kể chi phí các giao dịch.  Chi phí tiến hành các giao dịch được giảm rõ rệt, nhất trong ngành công nghệ tài chính.  Một số các giao dịch trước đây cần phải tới chi nhánh ngân hàng để thực hiện thì nay có thể dễ dàng hoàn tất ngay trên điện thoại di động chỉ trong vài giây. 

Giảm sự bất cân xứng về thông tin.  Sự bất cân xứng thông tin đưa đến những hệ quả không mong muốn. Kinh tế số mở ra, hệ thống sinh thái được thiết lập từ hoạt động công nghệ giúp tiếp cận nhanh với một lượng lớn người tiêu dùng. Nhờ phân tích dữ liệu về sở thích, thói quen người dùng cũng như tập trung vào mục tiêu cung cấp dịch vụ, hoạt động cung cầu phù hợp hơn, sẽ hạn chế tối đa sự bất cân xứng về thông tin, giúp hạn chế rủi ro cho các nhà đầu tư.

Tăng năng suất lao động.   Kinh tế số phát triển, sản xuất được tự động hoá. Khi nền kinh tế số phát triển làm chu kỳ sản xuất được rút ngắn.  mọi doanh nghiệp, mọi cá nhân đều có thể sử dụng công nghệ số để làm tốt hơn công việc của mình.  Đồng thời, chất lượng và mức độ tin cậy cũng được cải thiện.  Số lượng tầng lớp phân phối trung gian được giảm xuống, liên kết cung  cầu diễn ra ngay trên các nền tảng kỹ thuật số.  Nhờ vậy năng suất tăng lên, hiệu quả sản xuất cũng được nâng cao.

Giúp tăng trưởng bền vững.  Vì sử dụng tri thức nhiều hơn là tài nguyên, chi phí tham gia kinh tế số thấp hơn nên tạo ra cơ hội kinh doanh cho nhiều người hơn.  Công nghệ số là không biên giới nên sẽ làm giảm khoảng cách nông thôn với thành thị.  Công nghệ số cũng cho chúng ta những cách tiếp cận mới, giải pháp mới để giải quyết hiệu quả những vấn đề tồn tại lâu dài như ô nhiễm môi trường, khoảng cách giàu nghèo gia tăng, đo lường tâm trạng xã hội, sự tham gia của người dân vào hoạch định chính sách…

Có thể nói, kinh tế số đã và sẽ là mô hình kinh tế của tương lai.  Đối với Việt Nam, kinh tế số có những đóng góp không nhỏ trong sự hội nhập của các doanh nghiệp vào chuỗi công nghệ toàn cầu.  Cùng tìm hiểu ở những bài viết tiếp theo.  Đừng quên theo dõi và cập nhật những thông tin hữu ích trên trang web của chúng tôi. Khi cần, hãy liên hệ với chúng tôi để được hướng dẫn chi tiết hơn: letran@corporatecounsel.vn