Ngày 28/04 vừa qua, tập đoàn Parkson nộp đơn phá sản tự nguyện lên Tòa án TP. HCM sau hơn 18 năm hoạt động tại Việt Nam là vấn đề đang được dư luận rất quan tâm. Trước đó, vào ngày 26/04, Tòa án nhân dân tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu tổ chức hội nghị chủ nợ để thông báo về các khoản nợ, tình hình tài chính và tuyên bố phá sản Công ty đóng tàu Sofel sau 04 năm hoạt động tại Việt Nam… Đây là những công ty có vốn đầu tư nước ngoài rơi vào tình trạng phá sản gần đây nhất.

Trong bối cảnh đất nước hội nhập sâu rộng trong khu vực và trên thế giới, Việt Nam đã nhận được nhiều cơ hội thu hút đầu tư nước ngoài, nhất là từ sự hiện diện của các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài và các tập đoàn, công ty đa quốc gia. Mặc dù Chính phủ Việt Nam luôn có những chính sách ưu đãi, bảo hộ để các doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân nước ngoài yên tâm đầu tư kinh doanh tại Việt Nam nhưng trên thực tế không ít doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài gặp khó khăn và có thể dẫn đến phá sản hoặc giải thể.  Việc giải thể hoặc phá sản của các doanh nghiệp không chỉ đơn giản thuộc thẩm quyền giải quyết của các cơ quan của Việt Nam mà còn có thể thuộc thẩm quyền giải quyết của cơ quan có thẩm quyền nước ngoài hay cần tiến hành các thủ tục liên quan đến nước ngoài.  Thực tiễn cho thấy việc xử lý phá sản của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài tại Việt Nam hoặc công ty mẹ bị phá sản có tài sản tại các công ty con ở Việt Nam đã gặp nhiều khó khăn. Có những lưu ý nào khi thực hiện thủ tục phá sản doanh nghiệp có yếu tố nước ngoài?

Như thế nào là phá sản doanh nghiệp có yếu tố nước ngoài?

Phá sản doanh nghiệp là hiện tượng tất yếu của cơ chế kinh tế thị trường.  Doanh nghiệp được xem là phá sản kể từ thời điểm được Tòa án ra quyết định tuyên bố phá sản.  Điều kiện để doanh nghiệp được tuyên bố phá sản là phải đáp ứng theo Khoản 2 Điều 4 Luật Phá sản 2014 :

– Doanh nghiệp mất khả năng thanh toán, không thực hiện nghĩa vụ thanh toán các khoản nợ trong thời hạn 03 tháng kể từ ngày đến hạn thanh toán.

– Doanh nghiệp bị Tòa án nhân dân ra quyết định tuyên bố phá sản.

Do vậy, phá sản doanh nghiệp có yếu tố nước ngoài là trường hợp doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài mất khả năng thanh toán và được Tòa ra quyết định phá sản. Phá sản doanh nghiệp có yếu tố nước ngoài thường có các đặc điểm: Chủ đầu tư là tổ chức, cá nhân nước ngoài, đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp là người nước ngoài, chủ nợ, con nợ là tổ chức, cá nhân nước ngoài.

Cơ quan nào có thẩm quyền giải quyết phá sản doanh nghiệp có yếu tố nước ngoài?

Căn cứ Khoản 1 Điều 8 Luật Phá sản 2014 quy định: Tòa án nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương, gọi chung là Tòa án nhân dân cấp tỉnh, có thẩm quyền giải quyết phá sản đối với doanh nghiệp đăng ký kinh doanh hoặc đăng ký doanh nghiệp, hợp tác xã đăng ký kinh doanh hoặc đăng ký hợp tác xã tại tỉnh đó và thuộc một trong các trường hợp sau:

  • Vụ việc phá sản có tài sản ở nước ngoài hoặc người tham gia thủ tục phá sản ở nước ngoài.
  • Doanh nghiệp, hợp tác xã mất khả năng thanh toán có chi nhánh, văn phòng đại diện ở nhiều huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc các tỉnh khác nhau.
  • Doanh nghiệp, hợp tác xã mất khả năng thanh toán có bất động sản ở nhiều huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc các tỉnh khác nhau.
  • Vụ việc phá sản thuộc thẩm quyền của Tòa án nhân dân huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh. gọi chung là Tòa án nhân dân cấp huyện, mà Tòa án nhân dân cấp tỉnh lấy lên để giải quyết do tính chất phức tạp của vụ việc.

Như vậy, phá sản doanh nghiệp có yếu tố nước ngoài thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án nhân dân cấp tỉnh nơi doanh nghiệp được phép hoạt động.

Phá sản doanh nghiệp có yếu tố nước ngoài có khác so với phá sản doanh nghiệp Việt Nam?

Về cơ bản, không có sự khác biệt giữa thủ tục phá sản doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp có yếu tố nước ngoài do cùng hoạt động trên lãnh thổ Việt Nam nên sẽ tuân thủ theo quy định pháp luật Việt Nam, vẫn thuộc đối tượng điều chỉnh của Luật Phá sản. Tuy nhiên, do các doanh nghiệp có yếu tố nước ngoài tồn tại quan hệ kinh tế, thương mại hoạt động ngoài lãnh thổ Việt Nam, tồn tại tài sản doanh nghiệp phá sản không chỉ nằm trên lãnh thổ Việt Nam, nên có sẽ có những vấn đề phát sinh trong quá trình giải quyết thủ tục phá sản và sẽ được thực hiện theo quy định Luật Tương trợ tư pháp. Luật Phá sản 2014 đưa ra những điểm khác của thủ tục phá sản có yếu tố nước ngoài như sau:

  • Người tham gia thủ tục phá sản.  Theo Điều 116 Luật Phá sản 2014, người tham gia thủ tục phá sản là người nước ngoài phải thực hiện theo quy định của pháp luật về phá sản của Việt Nam.
  • Ủy thác tư pháp.  Theo Điều 117 Luật Phá sản 2014, trong quá trình giải quyết vụ việc phá sản có yếu tố nước ngoài, Tòa án nhân dân thực hiện ủy thác tư pháp theo hiệp định tương trợ tư pháp mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên hoặc theo nguyên tắc có đi có lại. Thủ tục ủy thác tư pháp được thực hiện theo quy định của pháp luật về tố tụng dân sự, pháp luật về tương trợ tư pháp. Điều 6 Luật Tương trợ tư pháp 2007 cũng quy định tương tự về ủy thác tư pháp. Theo đó, Uỷ thác tư pháp là yêu cầu bằng văn bản của cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam hoặc cơ quan có thẩm quyền của nước ngoài về việc thực hiện một hoặc một số hoạt động tương trợ tư pháp theo quy định của pháp luật nước có liên quan hoặc điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.  Tương trợ tư pháp được thực hiện trên cơ sở yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam hoặc cơ quan có thẩm quyền của nước ngoài thông qua ủy thác tư pháp.

Thủ tục công nhận và cho thi hành quyết định giải quyết phá sản của Tòa án nước ngoài

Theo Điều 118 Luật Phá sản 2014, việc công nhận và cho thi hành quyết định giải quyết phá sản của Tòa án nước ngoài được thực hiện theo quy định của hiệp định tương trợ tư pháp mà Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên và quy định khác của pháp luật về tương trợ tư pháp. Hiệp định tương trợ tư pháp là điều ước quốc tế chuyên môn được kí kết nhằm thiết lập các nguyên tắc, quy chuẩn, quy phạm pháp luật hợp tác giúp đỡ lẫn nhau giữa các nước trong giải quyết các vấn đề tư pháp. Thông thường, Hiệp định tương trợ tư pháp là điều ước quốc tế song phương chuyên về hợp tác giữa các cơ quan tư pháp các nước kết ước trong lĩnh vực dân sự và hình sự. Tuy vậy, cũng có không ít trường hợp hiệp định tương trợ tư pháp chỉ được kí kết nhằm hợp tác giữa các nước trong một lĩnh vực nhỏ của hoạt động tư pháp. Khoản 2 Điều 4 Luật Tương trợ tư pháp 2007 cũng quy định: Trường hợp giữa Việt Nam và nước ngoài chưa có điều ước quốc tế về tương trợ tư pháp thì hoạt động tương trợ tư pháp được thực hiện trên nguyên tắc có đi có lại nhưng không trái pháp luật Việt Nam, phù hợp với pháp luật và tập quán quốc tế.

Những khó khăn thường gặp khi thực hiện thủ tục phá sản doanh nghiệp có yếu tố nước ngoài

Liên quan đến đặc điểm cơ bản của doanh nghiệp có yếu tố nước ngoài khi: Chủ đầu tư là tổ chức, cá nhân nước ngoài, đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp là người nước ngoài, chủ nợ, con nợ là tổ chức, cá nhân nước ngoài. Cho nên việc giải quyết yêu cầu phá sản của doanh nghiệp thường gặp những khó khăn nhất định:

  • Đối với chủ đầu tư là tổ chức, cá nhân nước ngoài: trong trường hợp chủ đầu tư nước ngoài bị phá sản, liên doanh của họ lập với đối tác Việt Nam trở nên lúng túng, không rõ ai sẽ đại diện cho phần vốn nước ngoài tại liên doanh để tham gia vào quá trình giải quyết phá sản.
  • Đối với doanh nghiệp liên doanh tự đề nghị Toà án tuyên bố phá sản doanh nghiệp của mình, người đại diện theo pháp luật là người nước ngoài có thể về nước mà không báo cho ai. Đến nay, chưa có cơ chế cấm xuất cảnh nào đối với những người này. Phía Việt Nam trong liên doanh cũng không có quyền yêu cầu họ ở lại.
  • Khi chủ nợ, con nợ là người nước ngoài, nhiều trường hợp thông báo, công văn của Tòa án gửi đi, nhưng chủ nợ, con nợ không nhận được, vì họ đã chuyển trụ sở và không thông báo cho doanh nghiệp Việt Nam biết. Có nhiều trường hợp tỷ lệ nợ nước ngoài khá cao, điều này dẫn đến tình trạng khó có thể mở Hội nghị chủ nợ nếu không đạt được tỉ lệ theo luật định. Bởi vậy, nếu không thể thông báo cho chủ nợ nước ngoài, vụ phá sản có thể sẽ lâm vào tình trạng bế tắc, không thể đình chỉ, cũng không thể tiếp tục.

Về cơ bản, không khác nhau lắm trong thực hiện thủ tục phá sản doang nghiệp. Tuy nhiên do đặc thù, phá sản doanh nghiệp có yếu tố nước ngoài có những vướng mắc riêng không hề đơn giản khi thủ tục. Cùng tìm hiểu ở những bài viết tiếp theo.  Đừng quên theo dõi và cập nhật những thông tin hữu ích trên trang web của chúng tôi. Khi cần, hãy liên hệ với chúng tôi để được hướng dẫn chi tiết hơn: letran@corporatecounsel.vn