Công nghiệp Việt Nam đang từng bước vươn xa. Sẽ chẳng ngoa khi nói rằng Việt Nam đang nổi lên như một công xưởng mới của thế giới. Trong suốt hơn một thập kỷ qua, các tập đoàn lớn như Toyota, Samsung, … đã có mặt tại Việt Nam. Để hỗ trợ, giúp sức cho các tập đoàn này hoạt động, rất nhiều công ty công nghiệp hỗ trợ cũng ra đời. Công nghiệp hỗ trợ hay còn được gọi là công nghiệp phụ trợ tập trung vào việc cung cấp nguyên liệu, phụ tùng, linh kiện cho các ngành sản xuất. Công nghiệp hỗ trợ ngày càng trở nên quan trọng, trở thành nhân tố quyết định thực chất quá trình công nghiệp hóa của Việt Nam. Công nghiệp hỗ trợ đóng vai trò cần và thiết yếu để phục vụ cho tất cả lĩnh vực liên quan. Một ngành công nghiệp sản xuất có gắn bó chặt chẽ, mật thiết đến nhiều ngành công nghiệp phụ trợ khác. Mà công nghiệp luôn là một trong những vấn đề quan tâm hàng đầu của mỗi quốc gia, do vậy ngành công nghiệp phụ trợ cũng nhận được rất nhiều sự quan tâm và ưu đãi.
Khái quát về ngành công nghiệp hỗ trợ
Công nghiêp hỗ trợ là gì? Khoản 1 Điều 3 Nghị định 111/2015/NĐ-CP về phát triển công nghiệp hỗ trợ giải thích như sau: “Công nghiệp hỗ trợ là các ngành công nghiệp sản xuất nguyên liệu, vật liệu, linh kiện và phụ tùng để cung cấp cho sản xuất sản phẩm hoàn chỉnh.”.
Theo đó, khái niệm công nghiệp hỗ trợ được hiểu là các ngành sản xuất nguyên liệu đầu vào, những sản phẩm công nghiệp phụ trợ ở Việt Nam, có vai trò hỗ trợ cho việc sản xuất các thành phẩm chính. Cụ thể là những linh kiện, phụ liệu, phụ tùng, bao bì, nguyên liệu để sơn, nhuộm… Và cũng có thể bao gồm cả những sản phẩm trung gian, những nguyên liệu sơ chế. Hay cũng có thể hiểu ở một nghĩa hẹp hơn công nghệ hỗ trợ là sản xuất các linh kiện, phụ tùng để phục vụ cho công đoạn lắp ráp sản phẩm hoàn chỉnh. Toàn bộ các ngành tạo ra các bộ phận của sản phẩm cũng như tạo ra các máy móc, thiết bị hay những yếu tố vật chất khác góp phần tạo thành sản phẩm đều được gọi là công nghiệp hỗ trợ. Mỗi loại sản phẩm đều có những đặc thù riêng và đều có những đòi hỏi ở các mức độ khác nhau về yếu tố phụ trợ, do vậy các ngành công nghiệp phụ trợ rất đa dạng. Sản phẩm công nghiệp hỗ trợ thường được sản xuất với quy mô nhỏ, thực hiện bởi các doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Công nghiệp hỗ trợ được phân loại theo hai hướng:
- Theo ngành sản xuất, bao gồm ngành cứng và ngành mềm; Các ngành cứng như sản xuất nguyên vật liệu và linh kiện; Các ngành mềm như thiết kế sản phẩm, mua sắm, marketing quốc tế, viễn thông, vận tải, năng lượng, cấp nước; Các ngành phục vụ nhu cầu nội địa như thép, hóa chất, giấy, ximăng…;
- Theo góc độ doanh nghiệp: Các nhà cung ứng linh kiện, thiết bị, máy móc ở nước ngoài; Các nhà cung ứng linh kiện, thiết bị, máy móc nước ngoài ở thị trường trong nước; Các nhà cung ứng linh kiện, thiết bị, máy móc ở nội địa.
Vai trò của ngành công nghiệp hỗ trợ trong phát triển công nghiệp
Vai trò của công nghiệp hỗ trợ được xác định ngay từ tên gọi. Công nghiệp hỗ trợ là nền tảng cho tất cả các ngành công nghiệp khác.
- Tăng sức cạnh tranh của sản phẩm công nghiệp chính, đẩy nhanh quá trình công nghiệp hoá. Công nghệ hỗ trợ là động lực trực tiếp tạo ra giá trị gia tăng cho ngành công nghiệp. Chất lượng sản phẩm đầu ra cuối cùng của các sản phẩm công nghiệp phụ thuộc vào chất lượng của các sản phẩm chi tiết, linh kiện được sản xuất từ ngành công nghiệp hỗ trợ. Do vậy, nếu công nghiệp hỗ trợ kém phát triển thì các ngành công nghiệp chính sẽ thiếu sức cạnh tranh và phạm vi cũng sẽ bị giới hạn trong một số ít các ngành.
- Thúc đẩy chuyển giao công nghệ, áp dụng các kỹ thuật tiên tiến vào sản xuất. Dưới áp lực cạnh tranh, các doanh nghiệp trong ngành công nghệ hỗ trợ thường có xu hướng tập trung chuyên môn hóa vào các công đoạn hoặc chi tiết sản phẩm có thế mạnh, tạo ra sản phẩm hoàn chỉnh chất lượng và giá thành cạnh tranh được với hàng nhập. Lao động trong ngành công nghiệp hỗ trợ cũng phát huy tinh thần đổi mới, sáng tạo, có cơ hội được nâng cao, tiếp cận với tiến bộ máy khoa học kỹ thuật để bắt kịp công nghệ.
- Là cơ sở thu hút đầu tư trực tiếp từ nước ngoài. Nhân tố lao động giá rẻ ngày nay không còn sức hấp dẫn nhiều trong thu hút đầu tư nước ngoài mà là công nghiệp hỗ trợ, nhất là đối với công nghiệp lắp ráp. Công nghiệp hỗ trợ đi trước, tạo cơ sở hạ tầng cung cấp sản phẩm đầu vào cần thiết cho các ngành công nghiệp lắp ráp. Các mặt hàng này thường có hàng trăm hoặc hàng ngàn bộ phận, linh kiện ở nhiều tầng lớp, từ những loại thông thường đơn giản đến những loại có công nghệ rất cao. Đối với các công ty nước ngoài đầu tư vào ngành sản xuất này, tỷ lệ nội địa hoá càng cao càng có lợi. Trên thực tế, phí tổn về linh kiện, bộ phận và các sản phẩm trung gian trong những sản phẩm thuộc các ngành sản xuất máy móc chiếm tới hơn 80% giá thành, lao động chỉ chiếm từ 5-10%, do đó khả năng nội địa hoá có tính chất quyết định đến thành quả kinh doanh của doanh nghiệp.
- Là cơ sở để thực hiện hội nhập công nghiệp toàn cầu. Các tập đoàn công nghiệp đa quốc gia hàng đầu trên thế giới ngày càng có vai trò chi phối, điều tiết và gần như quyết định với tầm ảnh hưởng rất rộng đến hệ thống kinh tế thế giới. Các nước đang phát triển, đi sau, cũng chịu sự chi phối, điều tiết này và không thể một bước phát triển vượt bậc, cần phải có quá trình từng bước tương thích, hợp tác và hội nhập. Điều này chỉ có ngành công nghiệp hỗ trợ mới phát huy được vai trò đó. Sản phẩm công nghiệp hỗ trợ sẽ là một bộ phận hiện hữu, không tách rời, cấu thành trong các sản phẩm của các tập đoàn công nghiệp đa quốc gia hàng đầu thế giới.
- Giúp ổn định kinh tế xã hội và đẩy nhanh quá trình công nghiệp hóa. Khi doanh nghiệp tự sản xuất được các chi tiết, linh kiện sản phẩm, đồng nghĩa với việc không còn phải nhập khẩu, từ đó sẽ có tác động hạn chế nhập siêu, tăng nguồn thu ngoại tệ. Ngành công nghiệp hỗ trợ phát triển sẽ có tác động tăng tỷ lệ nội địa hóa, giảm giá thành sản xuất công nghiệp, thúc đẩy quá trình công nghiệp hóa. Điều này tạo ra hiệu ứng kéo các ngành công nghiệp khác phát triển, giải quyết công ăn việc làm, tạo giá trị gia tăng cho nền kinh tế, đóng góp tăng trưởng và ổn định kinh tế.
Thực trạng phát triển ngành công nghiệp hỗ trợ hiện nay tại Việt Nam
Trong thời đại kinh tế công nghiệp hóa, ngành công nghiệp phụ trợ trở thành một nhân tố quan trọng đóng góp vào sự phát triển lâu dài của các doanh nghiệp. Tuy nhiên, thực trạng phát triển của ngành công nghiệp hỗ trợ tại Việt Nam chưa thật sự đáp ứng được kỳ vọng của thị trường công nghiệp.
- Công nghiệp hỗ trợ còn rất mỏng và yếu. Việt Nam hiện đã có nhiều ngành công nghiệp có thế mạnh, chẳng hạn như may mặc, giày dép, lắp ráp ô tô và xe máy… nhưng hầu như, ngành công nghiệp hỗ trợ vẫn còn rất yếu thậm chí chưa có công nghiệp hỗ trợ đi cùng. Vì thế phải phụ thuộc vào vật liệu nhập khẩu, điều đó làm cho quá trình sản xuất bị thụ động, chi phí sản xuất cao. Số liệu thống kê gần đây cho thấy, khoảng 80% giá trị kim ngạch nhập khẩu của Việt Nam dành cho nguyên liệu đầu vào, thiết bị và máy móc phục vụ sản xuất trong nước.
- Tập trung ở các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Vật liệu hỗ trợ của cả nước chỉ tập trung ở các doanh nghiệp có vốn nước ngoài, những doanh nghiệp có vốn trong nước không đạt đến tiêu chuẩn chất lượng cho các đơn đặt hàng xuất khẩu. Số lượng doanh nghiệp Việt Nam tham gia vào ngành công nghiệp hỗ trợ bị hạn chế. Doanh nghiệp cung cấp phụ tùng và kinh doanh sản phẩm đến từ Nhật Bản, Hàn Quốc, tiếp theo là Đài Loan và vị trí cuối cùng thuộc về doanh nghiệp Việt Nam. Mặt khác do tốc độ lạm phát hiện nay, chi phí về nhân công của Việt Nam dần dần không rẻ và chúng ta đã đánh mất lợi thế nổi trội trên chính sân nhà.
- Chất lượng sản phẩm chênh lệch so với nước ngoài. Và vẫn còn khoảng cách rất lớn về mặt chất lượng giữa các nhà cung cấp sản phẩm công nghiệp hỗ trợ trong và ngoài nước. Đây là điểm dễ dàng nhận thấy nhất. Khoảng cách chênh lệch lớn về chất lượng sản phẩm giữa các nhà cung cấp linh kiện trong và ngoài nước buộc người dùng chọn lựa sản phẩm nhập khẩu với mẫu mã đẹp hơn và chất lượng tốt hơn. Thực tế, tỷ lệ cung ứng nguyên phụ liệu trong nước của một số ngành trọng điểm như ôtô là 20-30%, da giày, dệt may là trên 10%, … Điều này dẫn đến hệ quả là là giá trị gia tăng thấp, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp kém.
Tiềm năng để phát triển ngành công nghiệp phụ trợ của việt Nam là rất lớn, đặc biệt là những ngành có tiềm năng xuất khẩu như dầu, nông sản chế biến, kinh tế biển, xe hơi và CNTT… Cùng tìm hiểu ở những bài viết tiếp theo. Đừng quên theo dõi và cập nhật những thông tin hữu ích trên trang web của chúng tôi. Khi cần, hãy liên hệ với chúng tôi để được hướng dẫn chi tiết hơn: letran@corporatecounsel.vn
Đăng ký