Những năm gần đây, thị trường chứng khoán Việt Nam phát triển khá mạnh. Tuy nhiên, song song đó nhiều vụ mua bán nội gián trong thị trường chứng khoán cũng bị phát hiện và truy cứu. Điển hình gần nhất là vụ bán chui cổ phiếu FLC của chủ tịch tập đoàn FLC Trịnh Văn Quyết.  Giao dịch nội gián khiến các nhà đầu tư nước ngoài vốn đã cảnh giác lại càng e ngại khi quyết định đầu tư vào thị trường chứng khoán Việt Nam.

Hiểu như thế nào là giao dịch nội gián?

Giao dịch nội gián là các giao dịch mua, bán chứng khoán như cổ phiếu, trái phiếu bởi người có khả năng tiếp cận các thông tin nội bộ bí mật, chưa được công bố về loại chứng khoán đó. Nói cách khác, giao dịch nội gián là hành vi của chủ thể là nhà đầu tư cá nhân hay tổ chức có được thông tin nội bộ có giá trị và sử dụng thông tin đó nhằm mục đích mua hay bán cho chính mình hoặc cung cấp cho bên thứ ba để hưởng lợi trước khi thông tin đó được công bố công khai.

Theo Khoản 44 Điều 4 Luật Chứng khoán năm 2019, thông tin nội bộ là những thông tin liên quan đến công ty đại chúng, tổ chức niêm yết, tổ chức đăng ký giao dịch, quỹ đại chúng, công ty đầu tư chứng khoán đại chúng chưa được công bố mà nếu được công bố có thể ảnh hưởng lớn đến giá chứng khoán của tổ chức này. Những thông tin nội bộ có thể là việc thay đổi cơ cấu nhân sự cấp cao trong công ty, tình hình kinh doanh, những thay đổi chiến lựơc đầu tư, các dự án lớn sắp được phê duyệt, triển khai hoặc các thông tin quan trọng khác của công ty…

Ở nhiều quốc gia giao dịch nội gián là hành vi bất hợp pháp và bị nghiêm cấm.  Ở Việt Nam, giao dịch nội gián có thể bị coi là phạm pháp hay không phụ thuộc vào thời gian mà hành động này được thực hiện.

Việc mua bán nội bộ sẽ là phạm pháp nếu các thông tin, tài liệu  vẫn chưa được công bố ra ngoài vì như vậy sẽ không công bằng đối với các nhà đầu tư khác không nắm được các thông tin này. Những người thực hiện mua bán nội bộ thường sẽ phải trả tiền để mua lại bất kì thông tin nào còn chưa được công bố. Giám đốc không phải là người duy nhất có khả năng thực hiện hành vi này. Những người như là người môi giới chứng khoán, thậm chí là các thành viên trong gia đình của giám đốc hay môi giới cũng có thể thực hiện được hoạt động này.

Mua bán nội bộ sẽ là hợp pháp nếu như các thông tin nội bộ đã được công bố ra ngoài. Vào thời điểm đó thì những người mua bán nội bộ sẽ không có lợi thế trực tiếp so với các nhà đầu tư khác. Hiện nay, uỷ ban chứng khoán vẫn thường yêu cầu tất cả các nhân viên trong một công ty báo cáo về các giao dịch của họ. Vì các nhân viên làm việc trong công ty có thể có những hiểu biết, thông tin về tình hình hoạt động công ty của họ nên sẽ là khôn ngoan nếu các nhà đầu tư xem xét các bản báo cáo trên để xem xét liệu rằng các nhân viên nội bộ trong công ty có mua bán chứng khoán một cách hợp pháp hay không.

Tác hại của hành vi giao dịch nội gián

  • Gây thiệt hại cho các nhà đầu tư. Những người đang là chủ sở hữu, cổ đông,  đầu tư vào công ty đại chúng hay quỹ đầu tư. Nhà đầu tư phải đối diện với những rủi liên quan đến các khoản đầu tư và quyết định kinh doanh. Ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của thị trường chứng khoán. Đe dọa đến sự công bằng và tính minh bạch của thị trường chứng khoán.
  • Thao túng thị trường chứng khoán. Có rất nhiều công ty và các chủ thể là những nhà đầu tư luôn tìm cách để có thể mua những bí mật từ đối thủ để từ đó biến họ thành bù nhìn, thực hiện hành vi thao túng thị trường, ảnh hưởng đến sự phát triển của thị trường khi không thể tạo ra những giao dịch đem lại giá trị thực cho các chủ thể là những nhà đầu tư.
  • Không thu hút được nhà đầu tư nước ngoài. Chứng khoán là một trung gian tài chính có sức ảnh hưởng lớn tới nền kinh tế. Đây cũng là lĩnh vực các nhà đầu tư nước ngoài đặc biệt quan tâm. Những giao dịch nội gián không hợp pháp sẽ ảnh hưởng đến hoạt động của thị trường chứng khoán, gây tâm lý e ngại với nhà đầu tư nước ngoài khi đầu tư vào thị trường chứng khoán Việt Nam.

Xử lý  hành vi vi phạm giao dịch nội gián ở Việt Nam

Hành vi giao dịch nội gián là hành vi bị nghiêm cấm theo Theo khoản 1 Điều 3 Nghị định 156/2020/NĐ-CP và Khoản 2 Điều 12 Luật chứng khoán 2019 về “Sử dụng thông tin nội bộ để mua, bán chứng khoán cho chính mình hoặc cho người khác; tiết lộ, cung cấp thông tin nội bộ hoặc tư vấn cho người khác mua, bán chứng khoán trên cơ sở thông tin nội bộ”.  Tùy vào mức độ vi phạm mà bị phạt hành chính, mức phạt gấp 10 lần khoản thu trái pháp luật có được theo quy định tại Khoản 3 Điều 132 Luật Chứng khoán 2019, sửa đổi bổ sung bởi Thông tư 117/2020/TT-BTC và Khoản 1 Điều 35 Nghị định 156/2020/NĐ-CP, sửa đổi bổ sung bởi Nghị định 128/2021/NĐ-CP về việc vi phạm sử dụng thông tin nội bộ để mua bán chứng khoán. Hoặc có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự với mức phạt cao nhất lên đến 7 năm tù theo Điều 210 Bộ Luật Hình sự 2015. Cụ thể:

Đối với cá nhân

  • Phạt tiền từ 500.000.000 đồng đến 2.000.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm đối với hành vi thu lợi bất chính từ 300.000.000 đồng đến dưới 1.000.000.000 đồng hoặc gây thiệt hại cho nhà đầu tư từ 500.000.000 đồng đến dưới 1.500.000.000 đồng.
  • Phạt tiền từ 2.000.000.000 đồng đến 5.000.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 02 năm đến 07 năm đối với  một trong các trường hợp sau: Có tổ chức, thu lợi bất chính 1.000.000.000 đồng trở lên, gây thiệt hại cho nhà đầu tư 1.500.000.000 đồng trở lên, tái phạm nguy hiểm.
  • Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm.

Đối với pháp nhân thương mại

  • Phạt tiền từ 1.000.000.000 đồng đến 5.000.000.000 đồng đối với hành vi thu lợi bất chính từ 300.000.000 đồng đến dưới 1.000.000.000 đồng hoặc gây thiệt hại cho nhà đầu tư từ 500.000.000 đồng đến dưới 1.500.000.000 đồng.
  • Phạt tiền từ 5.000.000.000 đồng đến 10.000.000.000 đồng đối với  một trong các trường hợp sau: Có tổ chức, thu lợi bất chính 1.000.000.000 đồng trở lên, gây thiệt hại cho nhà đầu tư 1.500.000.000 đồng trở lên, tái phạm nguy hiểm.

Ngoài ra pháp nhân thương mại còn có thể bị cấm kinh doanh, cấm hoạt động trong một số lĩnh vực hay huy động vốn từ 01 đến 03 năm.

Giao dịch nội gián luôn là vấn đề nóng bỏng bởi hậu quả nghiêm trọng của hành vi này. Mức xử phạt cũng là lời cảnh báo cho cá nhân và tổ chức trước những hành vi vi phạm ảnh hưởng đến sự phát triển của thị trường chứng khoán Việt Nam.

Chúng tôi đã giúp các bạn trang bị cho mình những kiến thức pháp luật trong lĩnh vực chứng khoán qua bài viết.  Đừng quên theo dõi và cập nhật thêm nhiều thông tin hữu ích khác trên trang web của chúng tôi.  Khi cần, hãy liên hệ với chúng tôi để được hướng dẫn chi tiết hơn: letran@corporatecounsels.vn